در كتيبه درى كه در ضلع شمال غربى، قرار گرفته و به مسجد زنانه باز مى‏شود اين اشعار سروده وفا مى‏باشد:

حبذارين بقعه عالى كه از مجد و شرافت		قبله ابدال گشت و كعبه آمال آمد
خوابگاه بضغه موسى بن جعفر كز فروغش		جلوه موسى عيان از چشم اهل حال آمد
عصمت كبرى و ناموس نبى همنام زهرا		كه آسمانى از حيا و عزت و اقبال آمد
گفت مصراعى وفا از طبع و شد تاريخ اين در		كاين در وردگه مطاف عزت و اقبال آمد

الله تعالى عون العبد مادام العبد فى عون اخيه.⁽²⁴⁸⁾

ماجراى طلاكارى گنبد مرقد مطهر حضرت معصومه (عليها السلام)

چنان كه گفتيم: در سال 475 (يا 477) ابوالفضل عراقى (وزير طغرل كبير) به تشويق عالم بزرگ شيخ طوسى، بارگاه مرقد را نوسازى كرد، قسمت بالاى آن را به يك گنبد بزرگ تبديل نمود.

تا اين كه در دوران صفويه تعميرات بسيارى انجام شد.

و در سال 1228 هجرى قمرى فتحعلى شاه قاجار با دوازده هزار خشت با پوشش طلا گنبد بارگاه را طلا نمود، هزينه آن به پول آن زمان صد هزار تومان شد.⁽²⁴⁹⁾

اينك كه سال 1421 هجرى قمرى است، از آن وقت تا حال كه 203 سال مى‏گذرد، هنوز اين گنبد با همان طاها مى‏درخشد.

اخيرا در مورد نوسازى گنبد ياد شده، خبر جديد از مصاحبه توليت آستانه آيت‏الله مسعودى، پخش شده كه خلاصه آن چنين است:

روزى براى ديدار از گنبد، كنار گنبد رفتم و از نزديك ملاحظه كردم و دريافتم كه بعضى از طلاها طلبله كرده، و زير سازى آن فرسوده شده است، كارشناسان را دعوت كردم تا پس از بررسى دقيق، نظريه خود را بدهند، آنها پس از بررسى چنين نظر دادند كه تعمير گنبد مطهر بايد با اين صورت فعلى، كار ساز نيست، بايد به طور كامل مسى روى گنبد و طلاى روى آن برداشته شود و از نو باسازى گردد.

نتيجه بررسى اين شد كه طلاى حاصل از گنبد، حدود 20 كيلو است ولى نوسازى گنبد نياز به ده تن مس و 200 كيلو طلاى ناب 24 عيار دارد، كه هزينه آن حدود دو ميليارد و پانصد ميليون تومان است.

در جلسه خصوصى، اين مطلب مطرح شد، گفتم: تأمين اين هزينه از عهده ما ساخته نيست، وانگهى عمر من كفايت نمى‏كند. اين موضوع در همان مجلس محرمانه مطرح شد، بى‏آنكه كسى غير از افراد آن جلسه اطلاع يابند.

بنده در همين ايام به خدمت مرجع عاليقدر آيت‏الله‏العظمى محمد تقى بهجت (مدظله) رسيدم. تا در اين مورد صحبت كنم، به خدمتش رسيدم و پس از سلام و احوال پرسى، بى‏آنكه سخنى بگويم، آقاى بهجت به من رو كرد و فرمود:

چرا گنبد خانم حضرت معصومه (عليها السلام) را درست نمى‏كنيد، گنبد بسيار فرسوده شده است، شما دست به كار شويد، خداوند هزينه آن را مى‏رساند، و طول عمر هم عطا مى‏فرمايد.

من تعجب كردم، زيرا ايشان از سخنان محرمانه ما در جلسه خصوصى، اطلاعى نداشت. من به ايشان گفتم: اين كار هزينه بسيارى مى‏خواهد و براى ما فعلا امكان ندارد، پس از چند روزى آيت‏الله لهجت با من تماس گرفت، به خدمتش رفتم فرمود: كار را شروع كنيد، خداوند متعال هزينه آن خواهد داد، و شما اين موضوع را به اطلاع مقام معظم رهبرى برسانيد. من به محضر مقام معظم رهبرى آيت‏الله خامنه‏اى (مدظله) رسيدم و ماجرا را به عرض رساندم، فرمود: هر چه آيت‏الله بهجت بگويد قبول دارم. پس از موافقت مقام معظم رهبرى، تصميم گرفتم براى باسازى گنبد، مقدمات كار را فراهم كنم، مجددا به محضر آيت‏الله بهجت رسيدم، ايشان براى شروع مبلغ ده ميليون تومان و مقدارى طلا جهت اين كار اختصاص دادند. قوت قلب يافتم و با اراده محكم تصميم بر اين كار دارم، ان شاء الله اين طرح را در فروردين سال 1380 شروع خواهيم كرد، و اگر مشكلى پيش نيايد و وجه و طلاى آن را بتوانيم تأمين كنيم، حدود چهار سال فرصت لازم است تا اين طرح را به نتيجه برسانيم.⁽²⁵⁰⁾

نكته قابل توجه در اين ماجرا، عنايت خاص يك مرجع عارف و سالك الى الله حضرت آيت‏الله العظمى بهجت (مدظله) است، كه ما را تشويق مى‏نمايد تا بارگاه‏هاى مراقد منور امام زاده‏ها را آباد و آبرومند كرده و در حفظ آن‏ها بكوشيم. در حديثى آمده رسول خدا (صلى الله و عليه و آله و سلم)به على (عليه السلام) فرمود: يا على من عمر قبوركم و تعاهدها، فكانما اعان سلميان بن داود بناء بيات المقدس؛

اى على! كسى كه قبرهاى شما و خاندان را تعمير و باسازى و نوسازى نمايد، و به زيارت آنها پايبند باشد، گويى حضرت سليمان بن داود (عليه السلام) را در ساختن مسجد بيت المقدس يارى كرده است.⁽²⁵¹⁾

نگارنده گويد: اكنون (زمستان سال 1380 شمسى) قسمت مهم طلاى سابق گنبد برداشته شده، و استاد كاران مشغول نوسازى گنبد هستند، و از طرف مسوولين آستانه اعلام شده كه بودجه طلايى گنبد تأمين شده است.

پيشينه تاريخى ضريح، و چگونگى نصب ضريح جديد

در سال 950 هجرى قمرى شاه طهماسب صفوى، در چهار طرف مرقد ضريحى آجرى آراسته به كاشى هفت رنگ و كتيبه‏ها معرق بنا نمود و در اطراف آن منافذى باز بود تا هم مرقد مطهر ديده شود و هم زائران نذورات خود را داخل ضريح بريزند.

بعد از چند سال ضريحى از فولاد سفيد و شفاف به دستور شاه عباس، در جلو ضريح آجرى قرار داده شد.

در سال 1230 فتحعلى شاه قاجار همان ضريح را نقره پوش كرد، كه اين ضريح به مرور زمان فرسوده شد و در سال 1280 هجرى قمرى ضريحى كه از نقره ضريح سابق و نقره‏هاى موجود در خزانه ساخته شده بود به جاى آن نصب گرديد.

اين ضريح چندين مرتبه تجديد بنا و اصلاح شده و سال‏هاى متمادى روى مرقد حضرت باقى بود تا اين كه در سال 1368 هجرى قمرى برابر با سال 1328 هجرى شمسى به دستور توليت وقت شكل ضريح را تغيير دادند و ضريح جديد (قبل از تعويض اخير) را به جاى آن نصب نمودند.

ضرورت تعويض مجدد ضريح

با گذشت تقريبا چهل سال از آخرين تعويض ضريح، مجددا بر اثر تشرف و تبرك زائران و فرسايش زياد، شبكه دچار خوردگى شد.

از سوى ديگر اسكلت پايه‏هاى چوبى داخل داخل ضريح حدودا يك صد سال عمر داشته‏اند كه طولانى بودن زمان و مهم‏تر از آن شتشوهاى آن‏ها با گلاب و نظافت‏هاى تطهيرى مختلف ضريح ديگر، كه به خاطر خونين شدن ضريح در پى بريدگى‏ها و جراحاتى كه بر اثر خرابى‏هاى ضريح در دست زائران ايجاد مى‏شد پوسيدگى شده و نيازمند تعويض بودند.

اقدام جهت تعويض ضريح

عوامل مذكور سبب گرديد تا حضرت آيت‏الله مسعودى خمينى توليت آستانه مقدسه در سال 1375 تصميم بر تعويض ضريح مطهر بگيرند. در پى تصميم ايشان در همان سال با آقاى حاج حسين پرورش اصفهانى از استادكاران فن ضريح سازى قرادادى بسته شد كه بر اساس آن، كار ساخت ضريح جديد آغاز نمود.

متأسفانه ايشان به علت كهولت سن و بيمارى كه بر ايشان عارض شد تقريبا حدود شش ماه كار كاملا راكد باقى ماند.

پس از آن، از سازندگان سابقه‏دار اصفهان استعلام صورت گرفت و در نهايت ادامه كار به استاد حاج محمد حسين عباسپور اصفهانى محول گرديد و قراداد جديد منعقد شد.

چگونگى تغييرات در ضريح جديد

قسمت فوقانى ضريح كه كتابتى از اشعار در مدح و ثناى حضرت معصومه (عليها السلام) بود كه جمع آورى طلاكارى آن اقدام گريده، همچنين حد فاصل قسمت فوقانى و قسمت دسترس زائرين كه قبلا نقره بود، صلاكارى شده است.

شبكه‏ها و غرفه‏ها كه شايد حدود پنچ هزار گوى و ماسوره دارد كلا عوض و ضخيم‏تر از قبل ساخته شده، براى اين بخش 5/1 تن نقره صد در صد خالص خريدارى شده، و در حدود 330 هزار مثقال نقره 92 به كار گرفته شده است در حالى كه در ضريح كه پوسيده بوده نيز مجددا از بهترين چوب چنار خشك، ساخته و نصب گرديده است.

در مجموع، ضريح كه پوسيده بوده نيز مجددا از بهترين چوب چنار خشك، ساخته و نصب گرديده است.

در مجموع، ضريح جديد از نظر استقامت مقاوم‏تر شده است خاطر نشان مى‏شود كه از نظر شكل ظاهرى تفاوت چندانى با ضريح سابق ندارد. و در كل ضخامت و استحكام، ضريح جديد حداقل دو برابر ضريح سابق است و به طور كلى خريد نقره، ساخت و نصب ضريح و تهيه اسكلت چوبى بيش از سه ميليارد ريال معادل 300 ميليون تومان هزينه در بر داشته و با همه فراز و نشيب‏ها حدود پنج سال كار ساخت آن طول كشيده است.

مدت عمليات جايگزينى

با توجه به اين اطراف ضريح مطهر جهت اين امر بسته شده بود و امت شهيدپرور و زائران مشتاق ديدار از ضريح مطهر بوده و هستند سعى شد با سه شيفت كار مداوم و با سرعت تمام كه بحمدالله بيش از يك ماه طول نكشيد.⁽²⁵²⁾ قابل توجه اين كه اين ضريح، در فضاى ملكوتى در حضور بزرگان و زائران، در روز عيد غدير 1422 قمرى برابر با 12/12/1380 شمسى با حضور مرجع بزرگ تقليد آيت‏الله العظمى بهجت (مدظله) نصب گرديد.

اشعارى در مدح حضرت فاطمه معصومه (عليها السلام)

از آيت‏الله العظمى وحيد خراسانى: